Activiteiten bij dementie: wat echt goed doet in het dagelijks leven

Mensen met dementie willen graag nodig zijn. Dat blijft, ook als er veel anders verloren gaat. De wens om iets bij te dragen en de dag niet alleen maar uit te zitten, hoort bij een mens — die verdwijnt niet met de diagnose.

Naasten vragen zich vaak af: Wat kan ik nog met haar doen? Wat doet hem goed, wat vraagt te veel van hem? Deze gids geeft antwoorden in eenvoudige woorden.

Het gaat om het doen, niet om het resultaat

Dit is de belangrijkste zin over dit onderwerp. Of het servet aan het einde recht gevouwen is, speelt geen rol. Belangrijk is dat iemand iets heeft gedaan en daarbij het gevoel had dat het ergens goed voor was.

Daarom is een gezamenlijke activiteit bijna altijd beter dan een activiteitenaanbod dat er herkenbaar alleen maar is om bezig te zijn. Veel mensen met dementie merken het verschil en wijzen af wat als een programma aanvoelt.

Vraag het leven, niet het geheugen

De beste wegwijzer is de eigen geschiedenis. Wat deed deze persoon vroeger graag? Wat was zijn beroep, wat was haar thuis?

• Wie graag kookte, kan groenten schoonmaken, deeg roeren of proeven.
• Wie graag in de tuin werkte, geeft bloemen water, wiet onkruid, sorteert zakjes zaad.
• Wie met zijn handen werkte, sorteert schroeven, schuurt een plank, oliet een scharnier.
• Wie veel gezongen heeft, zingt vaak nog mee als praten allang moeilijk is.

Dergelijke activiteiten zijn vertrouwd. Ze vereisen geen nieuw leerproces, maar roepen iets op dat diep vanbinnen zit.

Het dagelijks leven is het beste programma

In het huishouden zit meer activiteit dan in welk spel dan ook. Handdoeken opvouwen, bestek sorteren, was verzamelen, de tafel dekken, stoffen, de boodschappen opruimen.

Twee dingen maken het verschil:

• Samen in plaats van alleen. Naast elkaar aan tafel zitten en hetzelfde doen, is al het halve effect.
• Kleine stappen. Eén ding tegelijk, telkens uitgelegd in een korte zin. Niet drie instructies tegelijk.

Als iets niet goed wordt gedaan, laat het dan zo. Corrigeren kan later wel, als de ander er niet bij is. Corrigeren neemt precies datgene weg waar het om ging.

Wat via de zintuigen gaat

Als taal en geheugen achteruitgaan, blijven de zintuigen. Ze zijn vaak de makkelijkste toegang:

• Muziek. Liedjes uit de jeugd worden vaak nog herkend en meegezongen. Zet op wat vroeger thuis werd gedraaid.
• Geuren. Vers brood, koffie, zeep, bloemen, kaneel. Geuren wekken sneller herinneringen op dan woorden.
• Aanraking. De hand vasthouden, een handmassage met crème, een warme deken.
• Beelden. Oude foto's bekijken en laten vertellen. Vraag niet wie er op te zien is — luister gewoon naar wat er komt.

Beweging hoort erbij

Beweging is goed voor het lichaam en de stemming, en helpt bij het slapen. Een wandeling om hetzelfde blok, elke dag op hetzelfde tijdstip, is beter dan een groot uitstapje om de vier weken. Ook dansen op bekende muziek, gymnastiek op een stoel of samen de trap op lopen tellen mee.

Wat meestal niet werkt

• Overhoren. "Weet je nog hoe dit heet?" legt druk op de persoon en eindigt vaak in terugtrekking. Vertel in plaats daarvan zelf: "Dat was toen toch bij het meer."
• Spelletjes met regels. Klassieke gezelschapsspellen vragen al snel te veel, omdat ze vereisen dat men regels in het hoofd houdt.
• Te veel tegelijk. Lawaai, veel mensen, een drukke dag. Minder prikkels zijn bijna altijd beter.
• Kinderachtige dingen. Materiaal dat overduidelijk voor kinderen is gemaakt, wordt als een belediging ervaren. Volwassen dingen in een eenvoudige vorm zijn wel goed.

Als het niet lukt

Er zullen dagen zijn waarop niets wordt geaccepteerd. Dat is geen falen en geen teken dat u iets verkeerd doet. De vorm van de dag schommelt sterk, en 's ochtends is er vaak meer mogelijk dan 's avonds.

Stop er dan mee zonder aan te dringen, en probeer het later of morgen opnieuw. Rustig naast elkaar zijn is ook veel waard.

Voor naasten

Activiteiten aanbieden is geen taak die u alleen hoeft te dragen. Drie dingen helpen in het dagelijks leven:

• Vaste tijden. Een terugkerend moment op de dag biedt houvast — de wandeling na de lunch, naar muziek luisteren in de middag. Herinneringen en terugkerende afspraken in de telefoon nemen u het nadenken uit handen.
• Verdelen. Schrijf op wat goed doet en geef het door — aan broers en zussen, aan buren, aan iedereen die regelmatig langskomt. Zo hoeft niet iedereen opnieuw uit te zoeken wat werkt.
• Eigen pauzes. Wie zelf uitgeput is, heeft geen geduld meer. Dat is menselijk, geen falen.

---

Dit artikel geeft algemene informatie over het dagelijks leven en vervangt geen medisch of verpleegkundig advies. Neem bij sterke onrust, agressie of plotselinge gedragsveranderingen contact op met de behandelend arts.