Alt werden.
Gemeinsam. Wunderbar.

Naarmate de jaren verstrijken, stapelen de medicijnen zich vaak op – één voor de bloeddruk, één voor de schildklier, en daarnaast nog iets tegen de pijn. Op zich is elk medicijn zinvol. Maar samen wordt het al snel onoverzichtelijk: wanneer neem ik wat? En wat was dat kleine witte tabletje ook alweer?

Een goed medicatieschema brengt hier orde in. Deze gids legt uit wat erin thuishoort, op welke gratis hulp u recht hebt en welke fouten in het dagelijks leven het vaakst voorkomen.

Wat hoort er in een goed schema?

Een medicatieschema is meer dan een lijst met namen. Om ervoor te zorgen dat het in geval van nood echt helpt, moet bij elk middel het volgende staan:

• Naam van het medicijn en de werkzame stof – de werkzame stof is belangrijk, omdat hetzelfde middel, afhankelijk van de fabrikant, een andere naam kan hebben
• Sterkte, bijvoorbeeld 500 milligram
• Hoeveel en wanneer: ’s ochtends, ’s middags, ’s avonds, ’s nachts
• Waarvoor het wordt ingenomen – in eenvoudige bewoordingen, bijvoorbeeld „voor de bloeddruk“
• Speciale aanwijzingen: vóór de maaltijd, met veel water, niet samen met melk

Belangrijk: alles wat regelmatig wordt ingenomen, hoort op het medicatieschema te staan. Ook pijnstillers uit de apotheek zonder recept, vitamines, magnesium of kruidenmiddelen. Juist deze worden vaak vergeten, omdat ze als onschadelijk worden beschouwd – terwijl ook zij een wisselwerking kunnen hebben met andere medicijnen.

Twee hulpmiddelen waar u recht op hebt – en die niets kosten

Vanaf drie medicijnen: het medicatieplan van de arts

Wie tegelijkertijd ten minste drie voorgeschreven medicijnen gebruikt, heeft wettelijk recht op een medicatieplan op papier. Dat staat in § 31a van het Sozialgesetzbuch V. De huisarts stelt het op, het kost niets en de arts is zelfs verplicht u op dit recht te wijzen.

Twee zaken zijn daarbij bijzonder nuttig:

• Als uw medicatie verandert, moet de arts het plan bijwerken.
• Ook de apotheek werkt het op verzoek bij wanneer u een medicijn ophaalt.

Als u nog geen dergelijk plan heeft: vraag ernaar bij uw volgende bezoek aan de arts. Eén zin volstaat – „Ik gebruik meerdere medicijnen, ik zou graag een medicatieplan willen.”

Vanaf vijf medicijnen: de medicatiecontrole in de apotheek

Wie langdurig vijf of meer voorgeschreven medicijnen gebruikt, heeft recht op een uitgebreid adviesgesprek in de apotheek – het „uitgebreide medicatieadvies bij polymedicatie“. Ook dit is voor u gratis; de ziektekostenverzekering betaalt het.

Zo gaat het in zijn werk: u neemt alles mee wat u gebruikt – het liefst echt alles in één tas, ook de vrij verkrijgbare middelen. Een apotheker of apothekeres neemt alles rustig met u door en controleert of er interacties zijn of dat u iets dubbel inneemt. Uiteindelijk krijgt u een volledig, actueel medicatieplan.

U kunt eenmaal per jaar gebruikmaken van dit advies – en daarnaast wanneer uw medicatie sterk is veranderd. Maak het beste van tevoren een afspraak, zodat er voldoende tijd is.

De meest voorkomende fouten in het dagelijks leven

Het schema is verouderd. Dit is veruit de meest voorkomende fout. Na elk doktersbezoek waarbij iets verandert, moet het schema worden bijgewerkt. Een schema waarop je niet kunt vertrouwen, is gevaarlijker dan helemaal geen schema.

Na een ziekenhuisopname klopt er niets meer. Bij een ziekenhuisopname wordt de medicatie vaak aangepast. Sommige middelen worden toegevoegd, andere vallen weg, weer andere hebben plotseling een andere naam omdat er een andere fabrikant wordt gebruikt. Neem het plan na ontslag absoluut door met de huisarts.

Verschillende artsen weten niets van elkaar. De huisarts, de cardioloog, de oogarts – iedereen schrijft wel iets voor. Neem het plan mee naar elke afspraak en laat het zien. Dat is de eenvoudigste manier om dubbele voorschriften te voorkomen.

Vrij verkrijgbare middelen tellen niet mee. Pijnstillers, voedingssupplementen, kruidendruppels – dat hoort allemaal op het schema. Ook middelen die onschuldig lijken, kunnen de werking van andere medicijnen versterken of verzwakken.

Tabletten worden doormidden gebroken, hoewel dat niet mag. Niet elke tablet mag worden doormiddengebroken; sommige werken dan niet meer goed. Vraag het na bij de apotheek als u moeite heeft met slikken – vaak is hetzelfde middel in een andere vorm verkrijgbaar.

Er wordt op eigen houtje gestopt met een middel. Als er bijwerkingen optreden of als men zich beter voelt, is de verleiding groot om een middel weg te laten. Dat kan ernstige gevolgen hebben. Overleg altijd eerst met de arts – maar breng het ter sprake, in plaats van het stilletjes te doen.

Wat helpt in het dagelijks leven

• Een pillendoosje voor de week, dat op zondag wordt gevuld. Zo zie je ’s avonds in één oogopslag of de pillen zijn ingenomen.
• Vaste tijden koppelen aan vaste gewoontes: de ochtendpil altijd bij het ontbijt, de avondpil altijd na het nieuws.
• Een kopie van het schema in de handtas of portemonnee. In geval van nood is dit de belangrijkste informatie voor de hulpdiensten.
• Oude verpakkingen weggooien. Verlopen of afgezette medicijnen horen niet in het medicijnkastje thuis, anders worden ze op een gegeven moment per ongeluk ingenomen.

Voor naasten

Als u voor iemand zorgt, is de grootste hulp vaak niet het herinneren, maar het bijhouden van de huidige situatie. Vraag na elk doktersbezoek even na of er iets is veranderd en noteer dit meteen in het schema.

Zorg ervoor dat het bij ondersteuning blijft en niet uitmondt in controle. Een oudere die het gevoel heeft in de gaten te worden gehouden, zal op een gegeven moment niet meer zeggen wanneer er iets mis is – en dat zou juist het tegenovergestelde zijn van veiligheid.

Het is handig als alle betrokkenen dezelfde informatie zien: welke medicijnen wanneer moeten worden ingenomen en of ze zijn ingenomen. Sommige gezinnen gebruiken hiervoor een gezamenlijke app, waarin het medicatieschema voor de senior en de naasten op één plek staat en die op het juiste moment een herinnering geeft. Dat bespaart het dagelijks navragen – en maakt zichtbaar wanneer er daadwerkelijk eens iets ontbreekt.

Dit artikel geeft algemene aanwijzingen en vervangt geen medisch of farmaceutisch advies. Alleen de arts en de apotheek beslissen over het voorschrijven, de dosering en het staken van medicijnen. Wijzig of beëindig het gebruik van medicijnen nooit op eigen initiatief. De genoemde rechten gelden voor personen met een wettelijke ziektekostenverzekering in Duitsland; neem bij twijfel contact op met uw ziektekostenverzekeraar.