Alt werden.
Gemeinsam. Wunderbar.

Wiele osób starszych utrzymuje się z niewielkiej emerytury i nie wie, że przysługują im dodatkowe środki. Niemiecki Instytut Badań Gospodarczych przeprowadził analizę w tej sprawie: około 60 procent osób, które miałyby prawo do zasiłku podstawowego dla osób starszych, nie składa o niego wniosku. W przypadku osób powyżej 76. roku życia odsetek ten wynosi nawet 73 procent, a wśród osób owdowiałych – 77 procent.

Powody są prawie zawsze te same: ludzie nie wiedzą, że kwalifikują się do tego świadczenia. Wstydzą się. Albo obawiają się, że ich własne dzieci będą musiały za to zapłacić. Ten ostatni powód jest najczęstszy – i w zdecydowanej większości przypadków jest bezpodstawny. Więcej na ten temat poniżej.

Niniejszy poradnik w przystępny sposób wyjaśnia, o jakie cztery świadczenia można ubiegać się oprócz emerytury, gdzie należy to zrobić i co jest do tego potrzebne.

1. Zabezpieczenie podstawowe w podeszłym wieku

To najważniejsze świadczenie. Jest przeznaczone dla osób, których emerytura nie wystarcza na utrzymanie.

Kto może je otrzymać: Osoby, które osiągnęły standardowy wiek emerytalny lub są trwale w pełni niezdolne do pracy – i nie są w stanie pokryć kosztów utrzymania z emerytury, dochodów i majątku.

Co obejmuje: tzw. standardowe zapotrzebowanie, a także odpowiednie koszty zakwaterowania i ogrzewania oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne. W przypadku szczególnych potrzeb dodawane są dodatki.

Jaka jest wysokość standardowego zasiłku (stan na 1 stycznia 2026 r.):

• Osoby samotne: 563 euro miesięcznie
• Małżeństwa i pary mieszkające razem: 506 euro na osobę

Kwoty te pozostały niezmienione w porównaniu z rokiem 2025. Z obliczeń wynikałaby nawet niższa wartość na rok 2026 – jednak ustawowa ochrona praw nabytych zapobiega jej obniżeniu. Do tych standardowych potrzeb dodaje się rzeczywiste koszty mieszkaniowe, o ile są one uzasadnione.

Gdzie należy złożyć wniosek: W urzędzie pomocy społecznej w Państwa mieście lub powiecie. Nie w urzędzie pracy, ani w kasie emerytalnej.

Ważna informacja dotycząca terminu: Świadczenie przyznawane jest z mocą wsteczną od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek. W razie wątpliwości lepiej więc zapytać wcześniej niż później. Wniosek, który okaże się bezskuteczny, nie kosztuje nic poza czasem.

2. Stwierdzenie, które powstrzymuje wielu przed złożeniem wniosku

„Wtedy zabiorą pieniądze moim dzieciom”. Ta obawa powstrzymuje bardzo wiele osób przed złożeniem wniosku.

Z reguły nie ma to zastosowania. W przypadku zasiłku podstawowego dla osób starszych roszczenia alimentacyjne wobec dzieci są rozpatrywane dopiero wtedy, gdy dziecko zarabia ponad 100 000 euro brutto rocznie. Limit ten dotyczy każdego dziecka z osobna.

Kto więc ma córkę z normalną pensją pracownika najemnego i syna o średnich dochodach, nie musi zadawać sobie tego pytania. Urząd pomocy społecznej przy dochodach poniżej tego progu zakłada, że nie istnieje roszczenie alimentacyjne.

Jeśli do tej pory nie złożyli Państwo wniosku tylko z powodu tej obawy: właśnie w tym momencie warto porozmawiać z urzędem pomocy społecznej lub poradnią.

3. Dodatek mieszkaniowy

Dodatek mieszkaniowy to dofinansowanie do czynszu – lub, w przypadku posiadania własnego mieszkania, do kosztów mieszkaniowych. Jest on wyraźnie przeznaczony również dla emerytów i rencistów o niskich dochodach.

Ważna informacja dotycząca rozróżnienia: dodatek mieszkaniowy i zasiłek podstawowy wykluczają się wzajemnie. Osoba pobierająca zasiłek podstawowy nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego – koszty mieszkaniowe są już w nim uwzględnione. Dodatek mieszkaniowy jest zatem świadczeniem dla wszystkich osób, których dochody nieznacznie przekraczają próg uprawniający do zasiłku podstawowego.

Jaka jest jego wysokość: Zależy to od trzech czynników – liczby osób w gospodarstwie domowym, wysokości dochodów oraz poziomu czynszowego obowiązującego w danej miejscowości. Istnieje siedem kategorii czynszowych. W 2024 roku gospodarstwa domowe otrzymywały średnio około 287 euro miesięcznie; z dniem 1 stycznia 2025 roku, w wyniku automatycznej waloryzacji, kwota ta wzrosła średnio o około 30 euro. Na rok 2026 nie przewiduje się dalszego wzrostu.

Gdzie złożyć wniosek: W urzędzie ds. dodatków mieszkaniowych w Państwa mieście lub powiecie. Jeśli nie wiedzą Państwo, gdzie się on znajduje: informację tę udzieli Państwu administracja miejska.

Jedna rzecz, którą łatwo przeoczyć: Po podwyżce emerytury zmienia się Państwa dochód. Osoby pobierające dodatek mieszkaniowy muszą to zgłosić. Jest to uciążliwe, ale pozwala uniknąć żądania zwrotu nadpłaty.

4. Niższe dopłaty w kasie chorych

Opłaty za recepty, dopłaty do środków pomocniczych, opłaty szpitalne, opłaty za fizjoterapię: to wszystko się sumuje, zwłaszcza w przypadku wielu schorzeń. Istnieje jednak ustawowy limit tych opłat.

Limit obciążenia: wynosi on dwa procent Państwa rocznych dochodów brutto przeznaczonych na utrzymanie. W przypadku osób przewlekle chorych, które są w stałym leczeniu z powodu tej samej choroby, wynosi on tylko jeden procent.

Jeśli limit zostanie osiągnięty w bieżącym roku, można uzyskać zwolnienie z dalszych dopłat na pozostałą część roku. Jeśli zapłacono już zbyt dużo, różnica zostanie zwrócona.

Co się wlicza: leki i środki opatrunkowe, środki lecznicze, takie jak fizjoterapia, środki pomocnicze, leczenie szpitalne i zabiegi rehabilitacyjne. Co się nie wlicza: indywidualne świadczenia zdrowotne, za które płacą Państwo samodzielnie (IGeL), oraz udział własny w kosztach protez zębowych.

Gdzie złożyć wniosek: W swojej kasie chorych. W tym celu należy zebrać wszystkie rachunki z całego roku – nawet te najmniejsze. Praktycznym rozwiązaniem jest kopertka, do której wrzuca się wszystko zaraz po wyjściu z apteki.

5. Opłata radiowo-telewizyjna

Osoby pobierające zasiłek podstawowy dla osób starszych mogą ubiegać się o zwolnienie z opłaty radiowo-telewizyjnej. Nie następuje to jednak automatycznie – należy złożyć wniosek i dołączyć decyzję o przyznaniu zasiłku wydaną przez urząd pomocy społecznej.

Wniosek należy skierować do serwisu opłat ARD, ZDF i Deutschlandradio. Formularze są dostępne online, w wielu urzędach gminnych oraz w stowarzyszeniach pomocy społecznej.

Jak najlepiej postępować

1. Zrób przybliżone obliczenia. Czy Twoja emerytura wystarcza na życie po odliczeniu czynszu, kosztów ogrzewania i ubezpieczeń? Jeśli budżet jest napięty, warto podjąć kolejny krok.
2. Skorzystaj z porady przed wypełnieniem formularzy. Bezpłatne doradztwo oferują między innymi same urzędy pomocy społecznej, organizacje społeczne VdK i SoVD, Caritas, Diakonia oraz centra konsumenckie. Porada nic Cię nie kosztuje, a często pozwala uniknąć wielokrotnych starań.
3. Zbierz potrzebne dokumenty. Najczęściej wymagane są: decyzja o przyznaniu emerytury, wyciągi bankowe z ostatnich miesięcy, umowa najmu wraz z rozliczeniem kosztów dodatkowych, zaświadczenia o ubezpieczeniach oraz o posiadanym majątku.
4. Złóż wniosek – nawet jeśli masz wątpliwości. Odrzucenie wniosku nie wiąże się z żadnymi negatywnymi konsekwencjami. Negatywne konsekwencje wynikają natomiast z tego, że wniosek nigdy nie zostanie złożony.

Gdy pomagają bliscy

Dla wielu osób starszych prawdziwą przeszkodą jest sama wizyta w urzędzie – a nie wypełnienie wniosku. Jeśli wspierasz bliską osobę: zaproponuj, że pójdziesz z nią, zamiast oferować, że załatwisz wszystko za nią. Ma to znaczenie dla kogoś, kto przez całe życie sam zajmował się wszystkimi sprawami.

Pomocne jest również zapisanie terminów i terminów w jednym miejscu, gdzie obie strony mogą je sprawdzić. Kto był w urzędzie, czego jeszcze brakuje, kiedy ma nadejść decyzja.

Ważna uwaga

Niniejszy poradnik ma charakter poglądowy i nie zastępuje porady prawnej. To, czy przysługuje Państwu świadczenie oraz w jakiej wysokości, zależy zawsze od konkretnego przypadku. Podane kwoty obowiązują w Niemczech, stan na rok 2026. Wiarygodnych informacji udzielają właściwe urzędy oraz wymienione punkty doradcze.